Orhan Pamuk uzerine - bilinmesi gerekenler

[bertas]

Enfes bir Paylasim: Orhan Pamuk uzerine - bilinmesi gerekenler

Sevgili dostlar edebiyata olan ilgimden dolayi aslina bakarsaniz yazi insanlarinin ufak tefek hatalarini maruz gorur ve onlari cok gundeme getirmemeye calisirim. Cunku yazar dunyayla sIkintisi olan insandir ve temel olarak yaptigi sIkintisini yaziya dokmektir. Bunu en iyi kendimden bildigim icin yazi insanlarinin bazi cikislarini cok onemsemem. Orhan Pamuk'un son yaptigi aciklamalarla beni "yazara dokunma" prensibimi bozmak zorunda biraktirdigi icin uzgunum. Nedense edebiyatcilarimiz siyaset yapmadan duramiyorlar ve bu siyasetlerde ne hikmetse hep vatanimiz aleyhine oluyor.

Istihbarat dunyasinda "kus yumurtasi uretmek" diye bir degim vardir. Diyelim ki X ulkesinde bundan 20 sene sonra yapmak istediginiz uzun vadeli bir operasyon var. Bu operasyon icin size cesitli provakatorler lazim ve en guvenilir provakator kendi yetistirdiginizdir. Bu is icin yetenekli ama gelecegi parlak olmayan zayif karakterli bir "yumurta" bulunur. Mesela bu genc universitede devsirilir ve asama asama once ogretim gorevlisi daha sonrada medya parlatmalari ve sirket sponsorluklariyla ulkede sozu dinlenen bir Profesor haline getirilir. Gerekirse tum arastirma ve kitaplari da eline hazir olarak verilir. Ulkedeki insanlar bu kisinin yazdigini sandiklari muhtesem eserleri okur ve ona olan saygilari artar. Boylece yumurta kulucka asamasini bitirmis ve catlayip guzel bir kus olma zamani gelmistir. Belirlenen zamanda bu profesor medya yoluyla muthis radikal aciklamalar yapmaya baslar ve tum ulkeyi karistirir. Ayni anda kendisi gibi yetistirilen diger yumurtalarda farkli faaliyet lere girisirler. Neyse konu uzun benim yerim dar ama ilgilenenler icin Dogu Blogunun cokus donemine bakmalarini salik veririm.

Bu alakasiz konudan sonra gelelim Orhan beye. Ferit Orhan Pamuk Beyin (kimsenin bilmesini istemedigi gobek adi Ferit'tir) ulkesine bu kadar muhalif olmasini hic anlayamamisimdir. Hani fakir ve hayatini zorluklar icinde gecirmis birisi olsa belki anlayacagim ama Orhan Pamuk sulalece aristokrat tabakasina mensuptur ve bugun elestirdigi devletin cok ekmegini yemistir. Mesela dedesi Cumhuriyetin ilk muhendislerindendir ve ozellikle Ataturk, Inonu donemlerinde yapilan demiryolu hamlesinde buyuk ihaleler alip kisa zamanda zengin olmustur. Ogullari bu koca servetin buyuk kismini sefahatle tuketseler de Orhan Pamuk'un zengin bir hayat surmesine yetecek kadar servet kalmistir. Babasi deseniz Turk ozel sektorunun duayenlerinden Gunduz Pamuk. Amerikanin IBM sirketinin Turkiye'ye atadigi ilk genel mudurlerden. 1959-1964 yillari arasinda IBM firmasinin tum devlet birimlerine ve silahli kuvvetlere sattigi cihazlari pazarlayan kisi. 1964 yilindan sonra Koc Holding'de Aygaz Genel Mudurlugu, Koc Holding Plan Grubu Baskanligi, Arcelik mudurlugu yapmis ayrildiktan sonra iki senede PETKIM'in basinda bulunmustur. Yani Orhan Pamuk'un babasi Turkiye'nin basarili ozel sektor yoneticilerinden biri. Bu kadarda degil Gunduz Pamuk Ismet Pasa'nin yakin dostudur ve SODEP'in kurucularindandir. Kisacasi Pamuk ailesi donemlerinde zengin olduklari Halk Partisine buyuk bir sadakatle bagli. Anne tarafi deseniz o da aristokrat. Anne tarafindan buyuk dedesi 1700'lu yillarda Girit Valiligi yapmis Ibrahim Pasa. Ibrahim pasa genis torun yelpazesine sahip ve bu kanaldan Orhan Pamuk'un ilginc akrabalari var. Mesela Hurriyet Gazetesinde edebiyat yazilari yazan papyonlu Dogan Hizlan ve eski Is bankasi genel muduru Ferit Basmaci Orhan Pamuk'la uzaktan akraba.

Karisi Aylin Pamuk bile aristokrat. Aylin hanimin anne tarafi Beyaz Rusya'dan goc etmis ve daha sonra Osmanli hizmetine girmis bir Rus soylusuna dayanmakta. Babasi ise Osmanli Adliye Naziri Kazim Beyin oglu. Kisacasi sevgili dostlar bugun Turkiye'deki sisteme binlerce elestiri yagdiran Orhan Pamuk bu elestirileri yapacak en son kisidir cunku Osmanlidan beri bu ulkeyi yoneten aristokrasinin tam bir uyesi kendileri. Peki Orhan Pamuk'ta olusan bu sistem dusmanligi nereden kaynaklaniyor ve acaba "yapay" bir dusmanlik mi sorularina cevap arayalim. Orhan Pamuk'un hayatinin ilk evrelerine baktigimiz zaman koca bir basarisizlik oldugunu goruyoruz. 30 yasina kadar iki okul degistirmis ve sirf askerligini kisa donem yapmak icin Gazetecilik okumus bir insan. Ilk baslarda ressam olmak isterken sonra yazarliga sariyor. Yillarca evinin odasina kapanarak oduller alan ama kimsenin para vermek istemedigi romanlar yaziyor. Tam artik buraya kadarmis asamasina geldigi anda sihirli bir degnek deg mis gibi Orhan Pamuk'un kitaplari satmaya ve yurtdisinda taninmaya basliyor. Peki bu sihirli degnek acaba nerede degmis olabilir. Benim kanaatimce bu degnegin izini Amerika'da surmek lazimdir. Amerika'ya gitmeden once Orhan Pamuk uzerinde derin etkileri oldugu anlasilan birisinden bahsetmek lazim. Bu kisi Orhan Pamuk'un erkek kardesi Sevket Pamuk. Sevket Pamuk Orhan Pamugun ilk donemlerinin aksine oldukca basarili bir insan. Amerika'da Yale,Berkeley gibi saglam universitelerde ekonomi okuduktan sonra Turkiye'de bir cok universitede ders veren Sevket Pamuk Osmanli ekonomisi uzerinde taninmis bir uzman. Kendisi pek cok yabanci universitede Osmanli ve Turkiye ekonomisi uzerine dersler vermis. Bu universitelerden en ilginci Israil'de bulunan Negev Ben Gurion universitesi. Ismini Israil'in ilk basbakani,Israil'in kurucularindan ve hatta anarsIk faaliyetleri yuzunden Osmanli tarafindan Filistin'den kovulacak kadar fanatik siyonist olan David Ben Guriondan almistir. Universitenin de rslerini MOSSAD'inda ilgiyle takip edip raporlar hazirlattigi bir "Ortadogu Calismalari" bolumu bulunmakta. Iste sayin Sevket Pamuk boylesine kaliteli bir bolumde ders verebilecek kadar yetenekli bir ekonomi uzmanimiz. Ben Gurion universitesinin basinda 14 sene Dunya Bankasinda calismis ve daha sonra bu basarilarindan oturu Rotary ve Lions kluplerinin 2000 yilinin adami olarak sectikleri Prof.Avishay Braverman bulunmakta. Boylesine basarili bir ekonomistin yonettigi universitede ekonomi dersi vermenin onemini anlamissinizdir. Iste Orhan Pamuk'un kardesi Sevket Pamuk bu kadar degerli bir hocamiz.

Evet biz Orhan Pamuk'un Amerika yolculuguna donelim gene. 1985-1988 arasinda tam uc sene Amerika'da kaldi Orhan Pamuk. Bu donemde Amerika'da haril haril kitap yazmanin disinda cok onemli bir kursuda basariyla bitirdi. Bu kurs Iowa universitesi bunyesinde verilen International Writing Program (IWP) isimli cok ilginc bir kurs. Kursun amaci dunyanin degisIk bolgelerinden gelen ve kendilerinde potansiyel gorulen yazarlarin Amerikan hayatini tanimalari ve kitaplarini yazabilecek guzel bir ortama kavusmalari. Bu "iyiliksever"programin bunyesinde her sene 20 kadar yazar agirlaniyor. Iste Orhan Pamuk'un bu kurstan sonra hayati degisti. Yani onun deyimiyle "Bir kursa gitti hayati degisti".Bu arada kurstan 2004 senesinde mezun olan bir baska Turkun ismi de Mahir Oztas aklinizda bulunsun cunku gelecegi parlak. Insan dusunmeden edemiyor bu universite bu kadar insani cagirip onlari aylarca yedirip icirecek ve agirlayacak parayi nereden buluyor diye. Cevabi basit. Bu yazar egitim kursu pro graminin bas sponsoru Amerikan Disisleri Bakanligi.

Orhan Pamuk'un sansi Amerika'da bundan sonra oldukca aciliyor. Baktigimiz zaman Orhan Pamuk'un Amerika'da basilan kitaplarinin tamamina yakini ayni yayinevinden cikmis. Bu yayinevi Random House. Yayinevinin sahipleriyse dunyaca unlu Alman Bertelsmann yayincilik. Bertelsmanin kurucusu ve su anda emekli hayati suren dunyanin en zenginlerinden Reinhard Mohnda sihirli degnek orneklerinden. Bay Mohn Ikinci Dunya Savasinda general Rommelin Afrikakorps birliginde astegmen olarak savasiyor. Burada Amerikalilara esir duserek Kansasda bir esir kampina tikiliyor. O zamana kadar kitaplara ilgi duymayan Mohn biranda kitap sever oluveriyor. Savastan sonra komunizm tehdidi altindaki ulkesine donen Mohn aniden bir yayinevi acarak ilahi kitaplari ve dini kitaplar basmaya basliyor. Iste Bertelsmanin kurulusu boylesine mutevazi. 1991 senesinde emekli oldugu zaman Bertelsmann dunyanin en buyuk yayincilarindan ve kendiside karun kadar zengin. Bu Amerikalilar astegmen Mohna esir kampinda ne yedird ilerse adam basarinin sirrini buluveriyor bir anda. Bertelsmanin bir diger ilginc ozelligi Dogan Holdingle 2001 senesinde Muzik piyasasina yonelik bir ortakliga gitmeleri. Bu ortakligin tum gorusmeleri bizzat Aydin Dogan'in kizi Hanzade tarafindan yapildi. Buna gore su an Turkiye'de yayinlanan pek cok yabanci muzik albumu hep bu ortakligin sayesinde Turkiye'ye ulasiyor. Iste bu buyuk grup Orhan Pamuk'u cok sevmis olacak ki tum kitaplarini satsa da satmasa da israrla onlar basiyorlar.

Orhan Pamuk'un en buyuk basarilarindan biride dunyaca unlu IMPAC Dublin odulunu almis olmasi. Bu odul oylesine basit bir plaket degil tabii ki cunku odul jurisi "Benim adim Kirmizi" kitabini oylesine begenmis ki birde hediyesi olarak 115 bin dolar vermisler. Peki bir Turk yazarina kendisiyle ayni meslegi yapan cogu meslektasinin hayatlari boyunca bir arada goremeyecegi meblagi veren kurumun arkasindaki guc kim. Bu sirket odule ismini veren IMPAC sirketi. IMPAC tum dunyada yaygin yonetim danismanligi hizmetleri veren bir Amerikan sirketi. Yonetim danismanligi adi altinda guzel istihbarat hizmetleri verdigi de bilinir. Sirketin basindaki Dr James Irwin Irlanda'yi ve kitaplari cok sevdigi icin boylesine guzel bir odul ortaya cikarmis ve her sene basarili bir yazara bu odul veriliyor. Edebiyatsever dostumuz bay Irwin cok da aktif birisi. Kendisi Amerikanin onde gelen Cumhuriyetcilerinden ve Amerikan ordusuyla arasi harika. O kadar harika ki Amerikan Askeri akademisi West Pointden ustun hizmet odulu almis. Orhan Pamuk'a verilen odulun sponsoru bay James Irwin "International Democratic Union" derneginin de bas uyesi ve muhasebecisi. Bu dernek dunya capindaki merkez sag partileri bir araya getirmek icin kurulmus. Kuruculari arasinda Ronald Reagan,Margaret Thatcher,Baba George Bush, Helmut Kohl ve Jack Chirac gibi onemli isimlerde bulunmakta. Dernegin Turkiye'den de iki uyesi var. Bunlar Anavatan Partisi ve Dogru Yol Partisi. Dernegin su anki baskani Avustralya'nin Amerikan yanlisi basbakani John Howard. James Irwin bunun disinda Washintonda bulunan "Center for Democracy" derneginin de uyesi. Tum dunyaya Amerikan demokrasisi getirme amacindaki bu dernegin en ilginc simasi artik hepimizin tanidigi Henry Kissinger. Kissinger dendi mi o demokrasinin nasil gelecegini hepiniz tahmin edersiniz herhalde. Orhan Pamuk'un otuz yaslarina kadar odasindan cikmayan biri olarak cok buyuk asamalar kaydettigi buyuk bir gercek. Su anda kazandigi unun ve paranin keyfini ci karmakla mesgul. Taksim meydanina yakin ve muhtesem bogaz manzarali teras katinda yeni eserleriyle ugrasiyor. Duvarlarinda Japon edebiyatina kadar tasnif edilmis yuzlerce kitap bulunan luks dairesini sadece calisma amacli kullaniyor ve bazen de yakin dostlariyla yemek yiyor. Bu eve sIk sIk gelen yakin dostlardan biride Yahudi asilli Amerikan gazetecisi Jeri Liberdi. Bu sahsiyeti hafizasi guclu okurlar hatirlayacaklardir. Kurucusu oldugu insan haklari izleme komitesini temsilen Turkiye'deki insan haklari ihlallerini konu alan bir rapor yazmisti. Sonra bu rapor kitap haline de donusturuldu. Bu raporda Turk ordusunun Kurtlere katliam yaptigini iddia edilmis ve Turk ordusuna acikca "serseriler" diye hitapta bulunulmustu Bu kitabin cevirisini yapan Ertugrul Kurkcu ve Ayse Nur Zarakoglu hakkinda dava acilinca Jeri Liber onlara destek vermek icin hemen Turkiye'ye gelerek mahkemelere katilmisti. Herhalde Sayin Orhan Pamugun fikirlerinin olusmasinda Jeri Liberle ozel teras katinda yap tigi yemekli sohbetlerin buyuk etkisi olmustur.

[FeCReDaL]

kardeş paylaşım çok güzel eline sağlık. Bi de bana orhan pamuk'un cevdet bey ve oğulları adlı romanın özeti lazım yarım edebilirmisin?

[FeCReDaL]

kardeş paylaşım çok güzel eline sağlık. Bi de bana orhan pamuk'un cevdet bey ve oğulları adlı romanın özeti lazım yarım edebilirmisin?